Về sự phức hợp

Cynefine Framework (Wikipedia)

Đầu thế kí trước, nhà bác học đa năng đại tài Poincaré từng kinh ngạc khi nghiên cứu bài toán ba vật thể: không thể đoán được quỹ đạo chuyển động của chúng khi chạm nhau. Ông là người khai sinh tư duy về phức hợp (complex) và lí thuyết hỗn độn (chaos theory).

Có ba vật mà đã thế, con người gồm hàng tỉ tỉ các thành tố thì sao?

Một nhóm người thì sao?

Một xã hội thì sao?

Chúng đều phức hợp đến không đoán định nổi. Rất hỗn độn. Đừng có ảo tưởng về một trật tự tất định trong các hoạt động của con người (và cả tự nhiên). Khả năng tiên đoán dài hạn là một thứ liên quan đến niềm tin nhiều hơn là kĩ thuật.

Giờ thì tôi triệt để nghi ngờ tất cả các kĩ thuật tiên lượng cái gì đó tính theo đơn vị năm. “Năm năm nữa chúng ta sẽ …” là một mệnh đề không nên quan tâm.

Cách duy nhất để biết được phần nào là “làm đi” rồi thì biết. Và cũng chỉ tiên lượng trong chu kì rất ngắn. Mối nhân quả ngắn hạn.

***

Lí thuyết về phức hợp vậy ra cũng đã có lịch sử trên một thế kỉ. Như hình dưới đây tôi đã từng kể ra trong một buổi thuyết trình rất rắm rối và khó hiểu với mọi người:

thinking_n

Các nghiên cứu về hệ phức hợp, ra quyết định phức hợp, tư duy phức hợp hiện chưa nhiều lắm. Người ta vẫn dự cảm là “tư duy phức hợp” liên ngành, “tích hợp” sẽ là tư duy của thì .. tương lai, chứ không phải của thì hiện tại.

Mặc dù có nhiều khuôn khổ (framework) cho công việc được vận hành phần nào đó theo tư duy phức hợp (như self-organizing team trong Scrum chẳng hạn). Từ phức hợp là điều gì đó còn rất lạ lẫm với mọi người.

Kể cả góc nhìn về sự phức hợp cũng còn rất khác xa nhau. Như hai hình dưới dưới đây cho thấy có ít nhất hai hình dung về các phân vùng với “độ phức hợp” khác nhau mà tôi đã có dịp đăng rải rác trong blog này.

Cynefine Framework (Wikipedia)
Cynefine Framework (Ảnh: Wikipedia) – về sự phức hợp
Stacey Graph
Stacey Graph – Về sự phức hợp

Câu hỏi là: phức hợp là gì nhỉ?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s